Προτάσεις βαδισιμότητας στο Ηράκλειο

Προτάσεις βαδισιμότητας για τον Δήμο Ηρακλείου

Η Περιφερειακή Ένωση Τυφλών Κρήτης (Π.Ε.Τ.Κ.), παράρτημα του Πανελληνίου Συνδέσμου Τυφλών (Π.Σ.Τ.) και αποκλειστικός φορέας και εκπρόσωπος των ανθρώπων με οπτική αναπηρία και των οικογενειών τους στην Κρήτη, επιθυμεί να θέσει υπόψη σας μία σειρά από προτάσεις, οι οποίες θα βελτιώσουν θεαματικά την βαδισιμότητα της πόλης.

Καταρχάς πρέπει να δούμε αν υπάρχει πρόβλημα, προφανώς για να βγαίνει σε δημόσια διαβούλευση κάτι τέτοιο, άρα ο Δήμος Ηρακλείου αναγνωρίζει πως υπάρχει πρόβλημα. Τώρα, πρέπει να δούμε ποιά είναι τα προβλήματα και τι τα δημιουργεί. Έτσι, επιλύοντας τις αιτίες των προβλημάτων, θα βοηθήσουμε εφόσον υπάρχει αληθινή πρόθεση στην επίλυση τους.

Πρέπει όμως να είμαστε σε θέση να αναγνωρίσουμε τις ανθρώπινες ανάγκες στο αστικό δομημένο περιβάλλον, να τις αξιολογήσουμε και να τις ιεραρχήσουμε.

Όταν αναφερόμαστε σε βαδισιμότητα της πόλης, αναφερόμαστε σε μεγάλο βαθμό στα πεζοδρόμια και όχι σε μεμονωμένους πεζόδρομους ή πάρκα. Είναι τα πεζοδρόμια που χρειάζεται ο πολίτης για να μετακινηθεί ως πεζός, να βαδίσει για να πάει την βόλτα του, να βαδίσει για να πάει στην εργασία του, να βαδίσει για να διεκπεραιώσει τις υποθέσεις του και αυτό γίνεται μόνο από τα πεζοδρόμια.

Θα προσπαθήσουμε στο βαθμό που είναι εφικτό, να δώσουμε παραδείγματα και προτάσεις πάντα σύμφωνα με την νομοθεσία και το πνεύμα της, χωρίς να πλατειάσουμε κατά το δυνατόν.  

Ας δούμε πρώτα ποια είναι τα μεγαλύτερα πρόβλημα για την προσπελασιμότητα στα υπάρχοντα πεζοδρόμια της πόλης.

• Ο κανονισμός πρασίνου του Δήμου Ηρακλείου αντιμετωπίζει τα πεζοδρόμια σαν χώρους φύτευσης και όχι ως χώρους ασφαλούς και ανεμπόδιστης πεζής κινητικότητας, αναφέροντας επί λέξη πως ο Δήμος, θεωρεί σαν χώρους πρασίνου τις δεντροστοιχίες που αναπτύσσονται κατά μήκος των δρόμων με 10.000 δέντρα. Εξισώνοντας τα με τα πάρκα της πόλης, τα άλση και άλλους χώρους πρασίνου όπως είναι η τεράστια έκταση των Ενετικών Τειχών.
• Η ΚΥΑ 6213/Β/2022 είναι επίσης μία σοβαρή αιτία του προβλήματος. Αυτή η ΚΥΑ αναφέρετε μόνο σε πεζοδρόμια που θα μελετηθούν από το έτος 2023 και μετά, δηλαδή στις παρυφές της πόλης αφού δεν λέει τίποτα για τα υπάρχοντα πεζοδρόμια, τα οποία έχουν μετατραπεί από τον Δήμο Ηρακλείου και τους κανονισμούς τους, σε χώρους πρασίνου, με αποτέλεσμα να είναι παντελώς αφιλόξενα για κάθε πεζό. Γενικά αυτή η ΚΥΑ έχει κραυγαλέες ασάφειες, αφήνοντας το πεδίο ελεύθερο σε κάθε δημοτική αρχή που θεωρεί πως τα δέντρα είναι ποιο σημαντικά από την κίνηση των ανθρώπων στα πεζοδρόμια.
• Αφού επισημάναμε την θεσμοθετημένη από πλευράς του Δήμου και την νομοθετημένη από πλευράς κράτους λανθασμένης αντίληψης, εκ του αποτελέσματος κρίνοντας. Πρέπει να επισημάνουμε την έλλειψη βούλησης από την πλευρά των δημοτικών παραγόντων ανεξαρτήτως θέσης στο Δημοτικό Συμβούλιο για την αναγνώριση του προβλήματος και την επίλυση του.

Ύστερα από την καταγραφή των αιτιών, ακολουθούν τα προβλήματα με τις λύσεις τους. Ενότητα Πράσινο.

• Η ΚΥΑ 6213/Β/2022 αντικατέστησε την ΚΥΑ 2621/Β/2009, η οποία έγγραφε τα ίδια ακριβώς ως προς τα ελάχιστα πλάτη των πεζοδρομίων. Δυστυχώς όμως δεν εφαρμόστηκε ποτέ σε πεζοδρόμια που μελετήθηκαν και κατασκευάστηκαν μετά το 2009 ως οφείλονταν. Προτείνουμε την διόρθωση των έργων αυτών σύμφωνα με την νομοθεσία που τα διέπει. Ένα παράδειγμα είναι η πλατεία Κορνάρου. Η  πιάτσα ταξί, αντί δεξιά της πιάτσας να υπάρχει κατ ελάχιστον 1,50 μ πλάτος πεζοδρόμιο, φυτεύτηκαν δέντρα και το πλάτος έχει περιοριστεί στους 70 πόντους λόγω της φύτευσης, ενώ υπάρχει και μεγάλη υψομετρική διαβάθμιση.
• Όπως ο Δήμος Ηρακλείου με την ανοχή της νομοθεσίας έβαζε σε δεύτερη μοίρα την πεζή κινητικότητα, έτσι με την ίδια ανοχή, πρέπει να σφραγίσει όλους τους ανοικτούς κενούς λάκκους φύτευσης, που βρίσκονται εντός ή στο όριο της ελεύθερης ζώνης όδευσης πεζών. Αυτή ορίζεται στο 1,50 μ κατ ελάχιστον σε δρόμους 9-12 μ, και πάνω από 12 μέτρα ορίζεται 2 μέτρα κατ ελάχιστον εξαιρουμένου του κράσπεδου.
• Αφαίρεση δέντρων από τα πεζοδρόμια που βρίσκονται εντός ή στο όριο των ελεύθερων ζωνών όδευσης πεζών, ούτως ώστε να διασφαλίζετε η ασφαλή και ανεμπόδιστη κίνηση των πεζών. Τέτοια πεζοδρόμια βρίσκονται παντού. Ενδεικτικά αναφέρουμε τα «πεζοδρόμια» της λεωφόρου Ιωνίας, της οδού Ανδρ/Παπανδρέου, την λεωφόρο Κνωσού και την μικρή Κνωσού, την οδό Χρυσοστόμου, την λεωφόρο Εθνικής Αντιστάσεων, την οδό Μανώλη Μπαντουβά Πατέλες, την οδό Σκεπετζή, και ένα πλήθος ακόμη μικρών και μεγάλων οδών που κάποτε επιλέχτηκε να μην έχουν πεζοδρόμια αλλά παρτέρια.

Το αστικό πράσινο είναι σημαντικό και έχει ζωτικό χαρακτήρα εντός του αστικού και οικιστικού ιστού, όμως, σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να αποτελεί εμπόδιο μετακίνησης των ανθρώπων. Το πράσινο πρέπει να παρέχει στους ανθρώπους τις πολύτιμες ιδιότητες του, χωρίς να τους δημιουργεί κανένα πρόβλημα. Για να το πετύχει αυτό ο Δήμος Ηρακλείου, θα πρέπει να προχωρήσει σε δύο ενέργειες. Η πρώτη ενέργεια είναι να εφαρμόσει όσα γράφουμε παραπάνω σύμφωνα με το γράμμα και πνεύμα του Νόμου, και από εδώ και πέρα να εφαρμόσει την νομοθεσία όπως αναφέρετε εντός της ΚΥΑ με επίκεντρο τους πολίτες. Δηλαδή σημειακή φύτευση ή σε ζώνη φύτευσης εφόσον διασφαλίζετε το απαιτούμενο πλάτος της Ελεύθερης ζώνης όδευσης πεζών. Προσοχή, είναι σύννομο, όταν έχεις ένα πεζοδρόμιο 7 μέτρα να δώσει ο Δήμος τα πέντε στο πράσινο και στην πεζή κινητικότητα τα υπόλοιπα 2 μ.. Είναι όμως ταυτόχρονα και παράλογο, όπως αυτό  που έχει συμβεί απέναντι από το άγαλμα του Ελευθερίου Βενιζέλου. Μιλάμε για ένα πολυσύχναστο σημείο, και αντί να δοθεί, πάλι σύμφωνα με την νομοθεσία προτεραιότητα στους ανθρώπους, επελέγη να δημιουργηθεί 4 και 5 μέτρα πράσινο, και για τους πολίτες 60 πόντους από την μία μεριά και 1,50 από την άλλη. Σαν να μην έφτανε αυτό φυτεύτηκαν δέντρα 50 εκατοστά απόσταση από την ελεύθερη ζώνη όδευση πεζών.                

Ενότητα σχετικά με το πλάτος και την ύπαρξη πεζοδρομίων

• Όλοι ξέρουμε πως τα πεζοδρόμια μας είναι στενά. Προσοχή, όταν πληρούν τα ελάχιστα πλάτη σύμφωνα με την νομοθεσία, δεν είναι στενά, 1,50 μ, κατ’ ελάχιστον σε δρόμους 9 μέτρων και 2μ κατ’ ελάχιστον σε δρόμους άνω των 12 μέτρων, τότε απλά πρέπει να τα απελευθερώσουμε. Είναι μεγάλος λάθος να στερούμε θέσεις στάθμευσης την πόλη και τις γειτονιές της όταν υπάρχουν πεζοδρόμια με επαρκές πλάτος.
• Ο Δήμος Ηρακλείου πρέπει να προχωρήσει σε εκτεταμένες πεζοδρομήσεις στο πρότυπο πεζοδρόμιο της λεωφόρου Ικάρου, το οποίο πληρεί το ελάχιστο πλάτος που προβλέπει η νομοθεσία χωρίς κανένα εμπόδιο, όπου αυτό είναι αντίστοιχα εφικτό, λαμβάνοντας όμως υπόψη και τις δύο πλευρές του δρόμου και με την απαραίτητη προσθήκη στο κέντρο του πεζοδρομίου να υπάρχει οδηγός όδευσης τυφλών.
• Ένα ακόμα παράδειγμα πρότυπο ανακατασκευής πεζοδρομίων είναι αυτό της οδού μεγάλης Έβανς. Πρόκειται για ένα επαρκές σύμφωνα με την νομοθεσία πεζοδρόμιο με ελεύθερες ζώνες όδευσης πεζών, χώρους φύτευσης πρασίνου, χώρο ξεκούρασης των πεζών και θέσεις στάθμευσης.
• Σε δρόμους όπως: η οδός Κακριδή, η οδός Χατζάκη, η Λεβήνου, η Θανάση Σκουλά, η οδός Σκεπετζή, μεγάλος μέρος της Κνωσού στο ύψος του Μπεντεβή, της Εθνικής Αντιστάσεως και ένα μεγάλο πλήθος άλλων οδών που θα μπορούσαν να έχουν πεζοδρόμιο, πρέπει να γίνει με τον τρόπο και τα πρότυπα που αναφέραμε και πάντα όπως ορίζει η νομοθεσία και το πνεύμα αυτής. Προσοχή, δέντρα που υπάρχουν και που είναι από την πλευρά των κτηρίων πρέπει να αφαιρούνται και εάν το πρότυπο που εφαρμόζουμε ή η νομοθεσία το επιτρέπει, να φυτευτούν χωρίς να αποτελούν εμπόδια, απειλή ή αιτία παραμόρφωσης της οδού.
• Ο Δήμος Ηρακλείου διαχρονικά έχει τοποθετήσει πάμπολλες κολώνες και ταμπέλες σήμανσης εντός των ελεύθερων ζωνών όδευσης πεζών. Ήρθε η ώρα ο Δήμος να αφαιρέσει ή να αλλάξει θέση και μορφή σε αυτές τις σημάνσεις προκειμένου να απελευθερώσει τους χώρους βάδισης των πεζών.
• Σε πολλές περιπτώσεις απαιτούνται κάγκελα σε πεζοδρόμια, τα οποία προβλέπονται και από την νομοθεσία.

Γενικότερα θέματα για την πεζή κινητικότητα και την βαδισιμότητα.

Η πεζή κινητικότητα είναι αυτή που διασφαλίζει σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα ζωής σε μία πόλη. Από αυτή την ποιότητα ζωής πρέπει να έχουν μερίδιο όλοι οι πολίτες της. Έτσι, δεν μπορεί να συντηρούνται έργα κοινόχρηστων χώρων μη βαδίσιμα και να φτιάχνονται νέα χωρίς τις προδιαγραφές που θέτει η νομοθεσία, όπως ακριβώς γίνεται στο Ηράκλειο εδώ και πολλά χρόνια. Είναι λοιπόν απαραίτητο, κάθε έργο, κάθε πεζοδρόμιο να γίνεται σωστά. Δύο παράγοντες μπορούν να το διασφαλίσουν αυτό. Πρώτον η πιστή τήρηση της νομοθεσίας και δεύτερον ο συμβουλευτικός ρόλος των φορέων που εκπροσωπούν ανθρώπους όπως τυφλούς, κινητικά αναπήρους και άλλους, ο οποίος ρόλος έρχεται να καλύψει τα κενά και τις ασάφειες της εκάστοτε νομοθεσίας. Όπως για παράδειγμα: αναφέρει η νομοθεσία πως απαιτείται οδηγός όδευσης τυφλών σε κάθε ελεύθερη ζώνη όδευσης πεζών, δεν λέει όμως που πρέπει να τοποθετηθεί αυτός.

Τέλος θεωρούμε πως δεν είναι κακό, κάποιος έστω και αν αυτός είναι ο Δήμος Ηρακλείου, να αναγνωρίζει τα λάθη του, και να προβαίνει σε διορθώσεις. Θεωρούμε πως είναι πράξη ωριμότητας ευθηνής και καλής πίστης.